Kuşlar için göç yolları zirvesinde kritik uyarı

Kuşlar için göç yolları zirvesinde açıklanan Dünya Kuş Raporu, göçmen türlerin yarısındaki düşüşü ve yok olma riskini ortaya koydu.

BirdLife International tarafından Nairobi’de düzenlenen Kuşlar için göç yolları zirvesi, göçmen kuşların giderek ağırlaşan sorunlarını gündeme taşıdı. Zirvede açıklanan Dünya Kuş Raporu, dünya genelindeki göçmen kuş türlerinin önemli bölümünün nüfus kaybettiğini ortaya koydu.

Rapora göre göçmen kuş türlerinin yaklaşık yarısında popülasyon düşüşü görülüyor. Her dokuz türden biri ise yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Zirve sonunda kabul edilen Nairobi Göç Yolları Deklarasyonu, kuşların ve yaşam alanlarının korunması için ülkeler arasındaki iş birliğinin güçlendirilmesini öngörüyor.

Nature Kenya’nın ev sahipliğinde gerçekleştirilen toplantıda yayımlanan çalışma, BirdLife International’ın dört yılda bir hazırladığı Dünya Kuş Raporu kapsamında göçmen kuşlara ve bu türlerin kullandığı rotalara özel olarak odaklanan ilk rapor olma özelliğini taşıyor.

Çalışmada özellikle denizel ekosistemlere, ormanlara ve kıyı sulak alanlarına bağımlı türlerin yoğun baskı altında olduğu belirtildi. Deniz kuşları ile kıyı kuşları, tehdit düzeyi en yüksek gruplar arasında gösterildi.

Göçmen kuşların karşı karşıya bulunduğu tehlikenin boyutu, İnce gagalı kervançulluğunun (Numenius tenuirostris) 2025 yılında neslinin tükendiğinin açıklanmasıyla bir kez daha gündeme geldi. Bu türün bilinen son kaydı, 1995’te Fas’taki bir lagünde tutulmuştu. Raporda ayrıca son 150 yıl içinde altı göçmen kuş türünün daha yok olduğu tahminine yer verildi.

Raporda, olumsuz tabloya rağmen etkili koruma çalışmalarının sonuç verebildiği de vurgulandı. Yabancı türler, yoğun tarım, iklim değişikliği ve avcılık gibi insan kaynaklı baskıları azaltmaya yönelik uygulamaların kuş popülasyonlarında olumlu gelişmeler sağlayabildiği kaydedildi.

Uzmanlara göre koruma faaliyetlerinin yalnızca tek bir bölgeyle sınırlı kalmaması, kuşların kullandığı göç rotasının tamamını kapsaması gerekiyor. Küçük akbaba (Neophron percnopterus) için yürütülen uluslararası çalışmalar bu yaklaşımın sonuçlarına örnek gösterildi. Çalışmaların, Balkanlar’daki üreme popülasyonunda yaşanan düşüşün durdurulmasına katkı sağladığı aktarıldı.

BirdLife International Baş Bilim Danışmanı ve Dünya Kuş Raporu Editörü Dr. Stuart Butchart FRS, göçmen kuş sayılarındaki gerilemenin doğal alanlar üzerindeki baskının önemli bir göstergesi olduğunu belirtti. Butchart, türlerin yok olmasının önüne geçilebilmesi için koruma çalışmalarının tek tek ülkeler ya da bölgeler yerine göç yolları ölçeğinde planlanması gerektiğini ifade etti.

Zirveye Türkiye’den katılan Doğa Derneği Genel Koordinatörü Serdar Özuslu ise Türkiye’nin göçmen kuşlar açısından taşıdığı öneme dikkat çekti. Özuslu, Türkiye’nin sahip olduğu üç biyoçeşitlilik sıcak noktasıyla göç yolları bakımından kritik bir konumda bulunduğunu vurguladı.