Pera Müzesi’nde Halil Paşa Sergisi: Dr. Özlem İnay Erten ile Röportaj

Pera Müzesi’nde sergilenen “Suyun Kıyısında: Halil Paşa’nın Yaşamı ve Sanatı” sergisi, sanatçının hayatını, eserlerini ve dönemin koşullarını derinlemesine ele alıyor.

Bu sergi, Osmanlı İmparatorluğu’ndan Cumhuriyet dönemine uzanan bir zaman diliminde Halil Paşa’nın sanatını yeniden gündeme getiriyor. Serginin küratörü Dr. Özlem İnay Erten ile gerçekleştirdiğimiz söyleşide, serginin temel fikrini, Halil Paşa’nın Boğaz ile olan ilişkisini ve Paris ile Mısır yıllarının eserlerine nasıl yansıdığını ele aldık.

Sohbetimiz, Halil Paşa’nın sanat tarihindeki yerini, sergide öne çıkan eserleri ve Atatürk ile olan anılarını daha yakından keşfetmemizi sağlıyor.

Serginin başlığı “Suyun Kıyısında”. Halil Paşa’nın hayatında ve eserlerinde suyun rolü nedir? Bu metafor nasıl şekillendi?

Halil Paşa, 1852 yılında Beylerbeyi’nde bir yalıda dünyaya geldi ve 1939’da yine burada hayata veda etti. Su ve kıyı temaları, hayatı boyunca onun için her zaman ön planda oldu. Çocukluğunda ilk gördüğü manzaralar, Boğaz’ın büyüleyici güzellikleri ve yemyeşil doğasıydı. Yalının bahçesi de onun sanatına ilham veren unsurlardan biriydi.

Bu bağlamda, “suyun kıyısı” kavramını bir eşik olarak ele aldık. Kıyının denizle karayı birleştirmesi gibi, Halil Paşa da Osmanlı Dönemi ile Cumhuriyet Dönemi arasında, asker ressamlar ile Çallı Kuşağı arasında ve izlenimcilik ile akademik sanat arasında bir köprü işlevi görüyor.

Paris’te aldığı eğitim ve İstanbul ile Mısır yılları, Halil Paşa’nın sanatı üzerinde derin izler bıraktı. Hatta kendisi için “Mısır saraylarına resmi sokan sanatkâr” denildi. Halil Paşa’nın resim anlayışında bu coğrafyaların etkisi nasıl gözlemleniyor?

Halil Paşa’nın sanatı, gezdiği yerlerle şekilleniyor. İstanbul, Paris ve Mısır arasında gelişen bir sanat anlayışına sahip. Gittiği yerlerde yerelleşen bir tarzı başarıyla sentezleyebilmesi dikkat çekici.

İstanbul yıllarında Boğaz manzaraları, Marmara kıyıları ve suyun ışıkla etkileşimi gibi unsurlar öne çıkıyor. Paris’te akademik eğitim aldığı dönemde ise çıplak desenler, portreler ve figürler üzerinde çalıştı. Mısır’da ise Nil kıyıları, piramitler ve sıcak renkler onun eserlerine yansıyor.

Halil Paşa, Asker Ressamlar kuşağının önemli bir temsilcisi olarak biliniyor. Cumhuriyet Dönemi’ne geçiş sürecinde hayatı nasıl şekilleniyor?

Halil Paşa, 35 yıl boyunca askeri okullarda resim eğitimi verdi. Harbiye ve Kuleli Askeri Lisesi’nde çalışarak müfredata önemli katkılarda bulundu. Taş baskı yerine öğrencilerini açık havada doğa manzaraları üzerinde çalıştırmayı tercih etti ve bu konuda eleştiriler aldı.

Askerlikten gelen disiplin anlayışı, resim çalışmalarında da kendini gösterdi. Yaklaşık 1000 eserinin olduğu biliniyor.

1923 yılında Ankara’nın başkent olmasıyla birlikte Halil Paşa, burada önemli sanat çalışmaları yapmaya başladı. Atatürk, sanatı modernleşmenin önemli bir unsuru olarak gördüğü için Halil Paşa’nın eserlerine destek verdi. İlk karma sergiye katılan sanatçının eserlerinden bazıları satılırken, Atatürk’ün müdahalesiyle diğer eserleri de alındı. Halil Paşa, bu durumu “Hayatımda böyle bir şey görmedim, ilk kez tüm resimlerim satıldı. Çok mutluyum” diyerek ifade etti.

Sergiyi gezenler için dikkat çekici bir eser var mı? Dr. Özlem İnay Erten, Halil Paşa’nın aile koleksiyonundan çıkan iki otoportresine vurgu yapıyor. Siyah beyaz olan otoportresinde fesli bir şekilde resmedilmiş. Cumhuriyet Dönemi’ne geçişle birlikte fesini silerek resmetmiş ve bu, sergideki odağı belirleyen unsurlardan biri olmuş. Bu durum, bir devrin kapanıp diğerinin açıldığının simgesi olarak değerlendiriliyor.

Dr. Erten, Halil Paşa’nın cesur ve kararlı bir sanatçı olarak akıllarda kalmasını istiyor. Sanatın kararlılık, süreklilik ve cesaret gerektirdiğini vurgulayan Erten, Halil Paşa’nın sadece güzel İstanbul manzaraları çizen biri olmadığını, aynı zamanda dönemin aydınlarından biri olduğunu belirtmektedir. Sanatçının, Osmanlı ve Cumhuriyet modernleşmesinin içinde önemli bir yere sahip olduğunu ifade ediyor.

Kapak görseli: Halil Paşa’nın 1898 yılında Servet-i Fünûn’un kapak sayfasında yayımlanan, Beylerbeyi’ndeki atölyesinde çekilmiş fotoğrafı.