Bluetooth adının ardındaki 1.000 yıllık Viking hikâyesi

Bluetooth adının, Danimarka Kralı Harald Bluetooth’tan modern teknolojiye uzanan 1.000 yıllık hikâyesi, Jelling’deki taşlarda yaşatılıyor.

Telefonu kulaklığa ya da bilgisayarı başka bir cihaza kablosuz bağlayan milyonlarca kişi, Bluetooth adını her gün kullanıyor. Ancak bu modern teknolojinin ismi, bin yıldan daha uzun süre önce Danimarka’da hüküm süren bir Viking kralının lakabından geliyor.

Kopenhag’ın yaklaşık 250 kilometre batısındaki Jelling kasabasında bulunan iki runik taş, hem Harald Bluetooth’un dönemine hem de bu sıra dışı ismin kökenine ışık tutuyor.

Bluetooth adı Viking kralından geliyor

10. yüzyılda Danimarka’yı yöneten Harald Gormsson, tarihe “Bluetooth” adıyla geçti. Eski Nors dilindeki karşılığı Blátǫnn olan bu lakabın, mavi ya da çürümüş bir dişe gönderme yaptığı düşünülüyor. Ancak söz konusu ad, kralın ölümünden yaklaşık 150 yıl sonra kayıtlara geçti.

Harald’ın en önemli adımlarından biri, yaklaşık 965 yılında Danimarka’nın Hristiyanlığı benimsemesiydi. Kralın yaptırdığı büyük Jelling taşı üzerindeki yazıtta, Danimarka ve Norveç’i ele geçirdiği ve Danları Hristiyanlaştırdığı belirtiliyor. Taşta ayrıca İskandinavya’daki en eski İsa tasvirlerinden biri yer alıyor.

O dönemde Kuzey Avrupa, farklı şeflerin yönettiği küçük bölgelere ayrılmış durumdaydı. Hristiyanlık, Harald’ın merkezi otoriteyi güçlendirmesine, Danimarka’yı Hristiyan Avrupa’yla yakınlaştırmasına ve gelişmekte olan devleti bir arada tutmasına yardımcı oldu. Kongernes Jelling Deneyim Merkezi ve Müzesi küratörü Adam Bak, bu dönemi Viking Çağı’nın ardından Danimarka’nın devletleşme süreci olarak tanımlıyor.

Jelling, Danimarka’nın geçmişini anlatıyor

Harald’ın hikâyesi, Jelling’in manzarasına ve anıtlarına işlenmiş durumda. Babası Gorm tarafından eşi Thyra’nın anısına yaptırılan daha küçük runik taşın, ülke sınırları içinde “Danimarka” adının yazılı olarak kullanıldığı ilk örneği barındırdığına inanılıyor.

Bugün yaklaşık 4 bin kişinin yaşadığı Jelling, Harald’ın döneminde iktidar merkezlerinden biriydi. Başlangıçta pagan mezarlığı olan bölge, kralın hükümdarlığı sırasında pagan geleneklerle Hristiyanlığın kesiştiği bir alana dönüştü.

Anıtları çevreleyen eski çitin sınırları, günümüzde beyaz direklerle işaretleniyor. Yüzlerce işaret de muhtemelen Thyra’ya adanan, gemi biçimindeki büyük yerleşimin izlerini gösteriyor. İki mezar höyüğü ve bir Hristiyan kilisesinin bulunduğu alan, Viking savaşçılarından çok siyasi değişimi ve eski inançlardan yeni bir düzene geçişi anlatıyor.

Jelling’deki höyükler, runik taşlar ve kilise 1994’te Danimarka’nın UNESCO Dünya Mirası listesine giren ilk alanı oldu. Yakındaki ziyaretçi merkezinde Viking inançlarından Hristiyanlığa geçiş interaktif sergilerle aktarılırken, iki runik taş cam koruma altında sergileniyor.

Viking kralının adı teknolojiye nasıl taşındı?

Harald Bluetooth’un farklı toplulukları bir araya getiren hükümdar kimliği, ölümünden bin yılı aşkın süre sonra teknoloji dünyasında yeniden hayat buldu.

1990’ların sonunda Toshiba, IBM, Nokia, Intel ve Ericsson gibi şirketlerde çalışan mühendisler, farklı markalara ait cihazların birbirine bağlanmasını sağlayacak yeni bir teknoloji üzerinde çalışıyordu. Geliştirilen sisteme geçici bir kod adı verilmesi gerekiyordu.

Intel mühendisi Jim Kardach, İsveçli mühendislerle yaptığı çalışmalar sırasında Vikinglerden söz edilmesi üzerine Harald Bluetooth’un hikâyesini araştırdı. Danimarka ve Norveç’i birleştiren kralın, farklı cihazları bir araya getirmeyi amaçlayan bu teknoloji için uygun bir sembol olabileceğini düşündü.

Kod adı, resmi basın duyurusu hazırlanmadan önce ortaya çıktı ve zamanla kalıcı hale geldi. Halkla ilişkiler ekipleri, “Bluetooth” adının diş sağlığıyla ilişkilendirilmesinden endişe duysa da alternatif isimler daha açıklayıcı fakat daha sıradandı. Jelling Müzesi küratörü Adam Bak’a göre ismin farklı ve akılda kalıcı olması, kısa sürede öne çıkmasını sağladı.

Teknolojinin logosu da bu tarihsel bağlantıyı taşıyor. Sembol, Harald Bluetooth’un adının baş harflerini temsil eden Eski Norsça “H” ve “B” runelerinin birleştirilmesiyle oluşturuldu.

Teknolojinin 2023’teki 25. yıl dönümünde Jim Kardach ve diğer kurucular, Harald’ın adını izinsiz kullandıkları için esprili bir şekilde “özür dilemek” üzere Kongernes Jelling’e gitti. Müze de bu özrü kabul ederek ismin gelecek 1.000 yıl boyunca kullanılmasına izin verdi.

Harald Bluetooth’un hikâyesi, bugün milyarlarca insanın her gün kullandığı bir teknoloji adıyla yaşamaya devam ediyor. Jelling’deki taşlar ise bu ismin, modern kablosuz bağlantıdan çok önce Danimarka’nın kuruluş ve dönüşüm sürecinin bir parçası olduğunu hatırlatıyor.